Moja idea
Dlaczego? – to najczęściej zadawane pytanie przez odwiedzających Gród Stara Baśń.
Wiele wydarzeń w życiu, czasem pozornie drobnych, ukierunkowuje nasze plany. Przykładowo, podczas podróży biznesowej na Krymie, gdzie mój przyjaciel planował budowę hotelu nad Morzem Czarnym, miałem okazję zwiedzić stolicę Chanatu Krymskiego Bakczysaraj oraz średniowieczne miasto-twierdzę Czufut-Kale. Odwiedziłem też leżący w pobliżu Uspieński Monastyr – klasztor Zaśnięcia Matki Bożej, wykuty w skale w VIII wieku przez greckich katolików.
Z zaskoczeniem obserwowałem sznur autokarów i pielgrzymów mozolnie wspinających się na wzgórze, na którego szczycie wznosiły się wysokie schody prowadzące do monastyru. Skałę pokrywały malowidła sprzed wieków. Patrzyłem na to wszystko i w głowie dźwięczało mi pytanie: „ Jakim cudem ktoś podjął się tak ogromnego wysiłku, by to wszystko stworzyć?” Równolegle miałem świadomość, że dzięki temu, po tylu wiekach, ludzie nadal chcą to podziwiać.
Podobne pytanie zadawałem sobie w wielu miejscach, podróżując po świecie. Stopniowo dojrzewało we mnie postanowienie, by, czerpiąc z bogatej historii mojej rodzinnej ziemi, stworzyć coś niezapomnianego, co rozsławi ten region i przyczyni się do jego rozwoju.
Do tych marzeń dołączyło się odkrycie moich rodowych korzeni. Poszukiwania zaprowadziły mnie do Florencji, Łęczycy, a nawet na obecną Białoruś, gdzie natknąłem się na historię wschodniej gałęzi rodu Brońskich z Kresów, opisaną w książce „The Bronski House” autorstwa Philipa Mardsena z Kornwalii. Dzięki niej odnalazłem również ślady rodu z okresu wczesnego średniowiecza w Szkocji. Tak, z połączenia marzeń, historii naszej ziemi, własnych korzeni oraz tęsknoty za prostszym światem, powstała idea „Rekonstrukcji grodu warownego Stara Baśń w Grybowie, założonego przez Bolka, zwanego Gniewnym”. Choć w nazwie jest słowo „baśń”, to gród jest realny i można tu zanurzyć się w mrokach historii, spróbować zrozumieć znaczenie upływającego czasu.
Stąd motto nad główną bramą: „Czas jest cieniem”.
Jesteśmy dumni, że to miejsce przyciąga nie tylko Polaków, ale i gości z zagranicy. Na znanej platformie turystycznej Tripadvisor otrzymaliśmy prestiżowe wyróżnienie Travellers’ Choice 2020 w kategorii atrakcji Polski.
Prace nad tą ideą trwają od 2000 roku. Podczas realizacji tego przedsięwzięcia doświadczaliśmy zarówno wzlotów, jak i upadków, nie brakowało też chwil zwątpienia. Wyczerpujący wysiłek, krew i pot – wszystko to odcisnęło na mnie swoje piętno. Jednak dziś czuję ogromną dumę, że udało się osiągnąć coś, co na pierwszy rzut oka wydawało się niemożliwe.
„Nie bójmy się swoich marzeń”
Zapraszam do Zamku Stara Baśń w Grybowie
Krzysztof „Bronko” Broński
Kasztelan Grodu
Rys historyczny
Grybów leżał na jednym z sześciu szlaków królewskich, tak zwanym winnym. Trudno jednak dociec, kiedy i w jakich okolicznościach człowiek pojawił się na tych ziemiach. Możemy jednak zgłębiać tę wiedzę, posiłkując się materialnymi pozostałościami po naszych przodkach, ale także wsłuchując się w głosy legend.
W czasach średniowiecza w okolicach Grybowa znajdowało się wiele budowli warownych. To tędy przebiegał pas grodów strażniczych, stąd takie nazwy okolicznych miejscowości, jak Gródek, Stróżna, Stróże, Wojnarowa czy Podegrodzie. Pełniły one funkcję obronną. Wiemy, że znacznie wcześniej tętniło tutaj życie, o czym świadczą liczne znaleziska, choćby odkryty w okolicach Grybowa skarb: monety rzymskie oraz figurka z brązu, pochodzące z III–IV wieku naszej ery, a także brązowa siekierka odkopana kilka lat temu w Kąclowej, w pobliżu „Starej Baśni”, datowana na lata 1050–950 przed narodzeniem Chrystusa. Jest to unikat w skali całego kraju.
Historia związana z Zamkiem Stara Baśń nawiązuje do XIII-wiecznych najazdów mongolskich na tereny polskie. Historycy wymieniają 149 najazdów mongolsko-tatarskich, lecz szczególnie trzy z nich wywarły wpływ na nasze dzieje.
Pierwszy najazd miał miejsce w 1241 roku, podczas którego zdobyto Sandomierz i pokonano rycerstwo krakowsko-sandomierskie. Drugi najazd miał miejsce w latach 1259–60. Tatarzy zdobyli wtedy między innymi Sandomierz i Kraków. Trzeci najazd, w latach 1287–88, dotyczył naszych południowych ziem. To tutaj pochód najeźdźców został zatrzymany przez Leszka Czarnego i sojuszników węgierskich. Bitwy rozgrywały się również na ziemi sądeckiej, a kopyta konia Nogaja, dowódcy wojsk mongolskich, tratowały ziemię grybowską.
Nasza inicjatywa nawiązuje do opisywanych wyżej wydarzeń, w których nasi przodkowie odegrali niebagatelną rolę. W rekonstrukcji Grodu Stara Baśń historia przeplata się z legendą, dlatego nie możemy jej nazwać wierną kopią wydarzeń sprzed 800 lat.
Któż by mógł dociec całej prawdy zagubionej w mrokach czasu?
Jednak tajemnicze tunele i pieczary, które odkryła na terenie grodu powódź w 2010 roku i których rekonstrukcja wciąż trwa, mogą świadczyć o tym, że na jednej z okolicznych gór znajdował się w przeszłości gród obronny. Być może były to tajne przejścia, służące do wyprowadzania ludności w okoliczne lasy w razie niebezpieczeństwa. Mogły też służyć dostarczaniu żywności w czasie oblężenia grodu, sprowadzaniu pomocy z zewnątrz dla obrońców lub wysyłaniu tajnych emisariuszy z wiadomościami.
W Grodzie Stara Baśń wciąż trwają prace rekonstrukcyjne. Zainteresowanych historią losów Bolka odsyłam do książki pt. „Stara Baśń. Legenda Grodu Bolka Gniewnego”.